Trong một cuộc họp với các thượng nghị sĩ thuộc đảng Dân chủ hôm 3.2, ông Obama cam kết sẽ mạnh tay hơn đối với Trung Quốc và các bạn hàng khác để bảo đảm không bị thiệt thòi trong thương mại. “Chúng ta phải cứng rắn hơn nữa trong việc bảo đảm thực thi nghiêm túc những quy định mậu dịch”, hãng tin AFP dẫn lời tổng thống nói, “Điều cần thiết là tạo áp lực mạnh để Trung Quốc và các nước khác mở cửa thị trường của họ theo cách có lợi cho cả đôi bên”.

Mặc dù không chỉ đích danh Bắc Kinh nhưng ông Obama tuyên bố một thử thách mang tính quốc tế hiện nay là việc một số nước cố tình kiềm giá đồng tiền nhằm tạo lợi thế trong xuất khẩu. Washington bấy lâu nay luôn cáo buộc Bắc Kinh kiềm giá đồng nhân dân tệ và đây là nguyên nhân chính gây ra tranh chấp thương mại giữa hai nước. Một báo cáo gần đây của Viện Kinh tế quốc tế Perterson tại Washington cho biết giá trị đồng nhân dân tệ hiện thấp hơn đồng USD đến 40%. Tuy nhiên, ông Obama cũng phản bác những ý kiến từ các thượng nghị sĩ rằng cần chính thức liệt Bắc Kinh vào danh sách “khống chế đồng tiền” và có những biện pháp mang tính bảo hộ để đối phó. BBC dẫn lời tổng thống nói Trung Quốc là một trong những đối tác lớn nhất của Mỹ và sẽ rất sai lầm nếu “chúng ta tự đóng cửa với thị trường đó”.

Dù đã có phần giảm nhẹ nhưng những tuyên bố nói trên của ông Obama chẳng khác nào “đổ dầu vào lửa”. Trong vòng một tháng qua, những cụm từ “tổn hại”, “xung đột” và “sóng gió” liên tục xuất hiện để mô tả quan hệ hai nước sau một loạt trục trặc như vụ Google, việc Mỹ quyết định bán vũ khí cho Đài Loan và mới nhất là chuyện Tổng thống Obama sẽ tiếp đón nhà sư Tây Tạng Dalai Lama. Hôm qua, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mã Triều Húc giận dữ: “Những cáo buộc sai lầm và gây áp lực không phải là cách giải quyết vấn đề”. AFP dẫn lời ông Mã tuyên bố tỷ giá đồng nhân dân tệ không bao giờ là nguyên nhân gây ra thâm hụt mậu dịch của Mỹ.

Về đối nội, động thái nói trên của ông Obama là một bước trong kế hoạch xoa dịu sự bất bình của dân chúng trước sự hồi phục vấp váp của nền kinh tế. Trong Thông điệp liên bang đưa ra hồi tuần trước, tổng thống đưa ra kế hoạch tăng gấp đôi sản lượng xuất khẩu của Mỹ trong vòng 5 năm để tạo thêm hàng triệu việc làm. Tìm cách giảm bớt sự “lấn lướt” của Trung Quốc trên thị trường là một trong những điểm quyết định để thực hiện ý định bị đánh giá là không khả thi này. Về đối ngoại, ông Obama cũng muốn cho thấy Mỹ có nhiều con bài trong quan hệ với Trung Quốc. Bên cạnh những xung đột nêu trên, giữa Bắc Kinh và Washington vẫn còn những bất đồng khó giải quyết về cấm vận Iran và đối phó biến đổi khí hậu. Dù đã có những nỗ lực cải thiện quan hệ nhưng những bước đi cứng rắn gần đây của cả hai bên cho thấy giai đoạn “trăng mật” kể từ khi ông Obama lên nắm quyền đã kết thúc.

Trọng Kha